Dete stranog državljanina rođeno u Srbiji: upis, ime i prava

Dete stranog državljanina rođeno u Srbiji upisuje se u matičnu knjigu rođenih onog matičnog područja u kom je rođeno, a rođenje u zdravstvenoj ustanovi prijavljuje ustanova sama, elektronskim putem. Srpsko državljanstvo dete time ne stiče. Upis rođenja, državljanstvo, boravak, zdravstveno osiguranje i novčana prava su odvojeni postupci pred različitim službama, i svaki se pokreće posebno.

Ispod stoji ko prijavljuje rođenje i u kom roku, šta matičar traži kada je jedan roditelj stranac ili su oba, kako se ime upisuje na pismu roditelja i šta od novčanih prava stoji strancu sa stalnim nastanjenjem. Redosled koji važi za svaku bebu rođenu u Srbiji razložen je u tekstu o prijavi bebe.

Šta je automatsko, a šta pokrećeš sama?

Najveći deo zabune dolazi od jednog očekivanja: da upis u matičnu knjigu rođenih rešava i državljanstvo, i boravak, i prava. Ne rešava ih.

Prve dve stavke su jedine koje krenu bez tebe. Sve ostalo ima svoj zahtev i svoju službu.

Ko prijavljuje rođenje i u kom roku?

Rođenje deteta u zdravstvenoj ustanovi prijavljuje ustanova, elektronskim putem na propisanom obrascu i bez odlaganja i putem pošte, kako stoji u članu 47 Zakona o matičnim knjigama. Za rođenje van ustanove isti član postavlja lanac obaveze, od oca deteta nadole, preko ostalih iz domaćinstva i majke do onoga kome je rođenje poznato.

Dva roka teku paralelno i ne zamenjuju se. Rođenje se prijavljuje u roku od 15 dana od dana rođenja, kako propisuje član 48. Ime je drugi rok: član 54 traži da ga lica ovlašćena da odrede lično ime deteta prijave matičaru najkasnije u roku od 30 dana od rođenja, a ako se ne sporazumeju, da mu se u istom roku jave. Kada taj rok prođe, ime se upisuje po rešenju organa starateljstva.

Mesto upisa ne biraš. Član 49 vezuje upis za matično područje u čijem je sastavu mesto rođenja deteta, dakle tamo gde se dete rodilo, a ne tamo gde roditelji žive.

Član 45 nabraja šta u tu knjigu ulazi i odatle se vidi zašto je državljanstvo odvojeno pitanje: ono je posebna rubrika, i kod deteta i kod roditelja.

Koje dokumente matičar traži od roditelja stranca?

Osnovni spisak je kratak, a dopune zavise od toga da li su roditelji u braku i koja država je izdala papire koje nosiš. Pojmove iz postupka objašnjava i zbirka najčešćih pitanja o matičnim knjigama Ministarstva državne uprave i lokalne samouprave.

Dve poslednje stavke nisu pravilo za svaki papir. Da li strani dokument mora da bude preveden i overen zavisi od države koja ga je izdala i od ugovora sa njom, pa to pitanje postavi matičnoj službi pre nego što platiš prevod.

Kada roditelji nisu u braku, otac se ne upisuje sam od sebe. Član 45 Porodičnog zakona ocem deteta rođenog van braka smatra muškarca čije je očinstvo utvrđeno priznanjem ili pravnosnažnom sudskom presudom; član 46 priznanje vezuje za navršenu 16. godinu i sposobnost za rasuđivanje, a član 48 traži i saglasnost majke pod istim uslovom. Upis vodi matičar koji matičnu knjigu rođenih vodi za dete, po članu 310.

Papira je dovoljno da se jedan datum izgubi između dva odlaska. Fascikla Papirologija za bebu ima stranu sa podacima koji se prepisuju na svaki obrazac i dnevnik predatih zahteva, pa se raspravi sa službom ulazi sa brojem predmeta u ruci.

Kako se upisuje ime i prezime deteta?

Ime deteta određuju roditelji, po članu 344 Porodičnog zakona, i isti član daje im pravo da se ime upiše u matičnu knjigu rođenih i na maternjem jeziku i pismu jednog ili oba roditelja. Sloboda izbora ima granicu koju taj član izričito postavlja: ime ne može biti pogrdno, ne može vređati moral i ne može biti u suprotnosti sa običajima i shvatanjima sredine. Ako roditelji ime ne odrede u zakonom određenom roku ili se o njemu ne sporazumeju, ime određuje organ starateljstva.

Prezime se određuje po prezimenu jednog ili oba roditelja, po članu 345, a isti član zabranjuje da zajednička deca dobiju različita prezimena, pa se na prvom detetu zaključava i izbor za ostalu zajedničku decu.

Pismo upisa uređeno je posebno. Član 17 Zakona o matičnim knjigama propisuje upis ličnog imena na srpskom jeziku i ćiriličkim pismom, a pripadnicima nacionalne manjine daje pravo na upis prema jeziku i pravopisu manjine, uz paralelan upis na srpskom. Za lično ime stranog državljanina isti član predviđa upis i po pravilima jezika i pisma njegove države, ali u matičnoj knjizi venčanih i umrlih. Kako se to pravilo i pravo iz člana 344 Porodičnog zakona spajaju u tvom slučaju, pitaj matičara pre nego što prijaviš ime.

Da li dete dobija srpsko državljanstvo zato što je rođeno u Srbiji?

Ne po tom osnovu. Rođenje na teritoriji Srbije daje državljanstvo u jednom uskom slučaju: po članu 13 Zakona o državljanstvu Republike Srbije dete rođeno ili nađeno na toj teritoriji stiče državljanstvo rođenjem ako su mu oba roditelja nepoznata, nepoznatog državljanstva ili bez državljanstva, ili ako je dete bez državljanstva. Isti član dodaje da takvom detetu državljanstvo može prestati ako se do navršene 18. godine utvrdi da su mu oba roditelja strani državljani, i to na zahtev roditelja.

Češći osnov je poreklo. Član 7 daje državljanstvo detetu čija su oba roditelja u trenutku rođenja državljani Srbije, i detetu čiji je jedan roditelj to tada bio a dete je rođeno u Srbiji. Za oba osnova član 6 kaže da se državljanstvo stiče na osnovu upisa činjenice državljanstva u matičnu knjigu rođenih, pa izvod iz te knjige i dokaz o državljanstvu nisu isti dokument. Šta koji od njih dokazuje i kako se vadi, razloženo je u tekstu o uverenju o državljanstvu za bebu.

Prijem roditelja stranca u srpsko državljanstvo je treća stvar, poseban postupak iz člana 14 istog zakona, i sa upisom deteta nema veze.

Šta ide preko ambasade, a šta preko MUP-a?

Jedno Srbija ne rešava umesto druge države: državljanstvo deteta po roditelju strancu i strani pasoš. To se traži kod ambasade ili konzulata te države, a upis u srpsku matičnu knjigu rođenih tu proceduru ne zamenjuje.

Boravak deteta se rešava odvojeno od upisa, kod nadležne službe MUP-a. Tu se dva pojma najčešće mešaju: privremeni boravak roditelja nije stalno nastanjenje, a ta razlika odlučuje o novčanim pravima iz sledećeg dela teksta.

Ako je dete državljanin Srbije, srpska putna isprava vadi se po domaćem postupku, sa saglasnošću drugog roditelja. Redosled od izvoda do gotovog dokumenta razložen je u tekstu o pasošu za bebu.

Kakva prava ima roditelj sa stalnim nastanjenjem?

Zakon o finansijskoj podršci porodici sa decom imenuje status stalno nastanjenog stranca na dva mesta, a uslovi tih dvaju prava nisu isti. Dečiji dodatak je prvo i njegov član 26 glasi:

Dečiji dodatak ostvaruje jedan od roditelja koji neposredno brine o detetu, koji je državljanin Republike Srbije i ima prebivalište u Republici Srbiji ili strani državljanin koji ima status stalno nastanjenog stranca u Republici Srbiji...

Izvor: Zakon o finansijskoj podršci porodici sa decom, član 26.

Tri uslova iz te rečenice preskaču se najlakše. Pravo ima roditelj koji neposredno brine o detetu, priznaje se za prvo do četvrto dete po redu rođenja i teče od dana podnetog zahteva, ne od rođenja. Isti član traži i da dete živi i da se školuje u Srbiji, a za stranca koji u Srbiji radi pravo vezuje za međunarodni sporazum. Cenzus i iznos se menjaju, pa su razloženi odvojeno u tekstu o uslovima i cenzusu za dečiji dodatak.

Roditeljski dodatak je drugo pravo i uslov je uži. Po članu 22 majka koja je strani državljanin sa statusom stalno nastanjenog stranca može ga ostvariti pod uslovom da je dete rođeno na teritoriji Srbije. Isti član traži da uz njen zahtev ide i uverenje nadležne službe iz zemlje čiji je državljanin, o ispunjenosti uslova koje zakon postavlja za decu prethodnog reda rođenja.

Šta se prilaže, propisano je posebnim aktom. Pravilnik o bližim uslovima i načinu ostvarivanja tih prava u članu 26 od podnosioca koji je strani državljanin traži uverenje o statusu stalno nastanjenog stranca, a u članu 19 od majke strane državljanke i uverenje o njenom državljanstvu. Spiskovi se dopunjuju, pa proveri aktuelne uslove u službi dečije zaštite svoje opštine.

Zdravstveno osiguranje deteta ide preko statusa roditelja i prijavljuje se u filijali fonda zdravstvenog osiguranja, pa koji spisak važi za tvoj status pitaj tu filijalu.

Česta pitanja

Da li dete rođeno u Srbiji od dva stranca dobija srpsko državljanstvo?

Ne na osnovu mesta rođenja. Taj osnov po članu 13 Zakona o državljanstvu Republike Srbije pokriva samo situaciju u kojoj su oba roditelja nepoznata, nepoznatog državljanstva ili bez državljanstva, odnosno kada je dete bez državljanstva.

Mora li roditelj stranac da ima važeću putnu ispravu?

Matičaru je potreban dokument kojim se roditelj identifikuje, a za stranca je to putna isprava. Ako je pasoš istekao ili je u zameni, pitaj matičnu službu mesta rođenja šta prihvata.

Šta ako roditelji nisu u braku a otac je stranac?

Očinstvo se tada utvrđuje priznanjem ili sudskom presudom. Priznanje daje otac, majka se sa njim saglašava, a matičar ga upisuje u knjigu koju vodi za dete. Državljanstvo oca na taj postupak ne utiče.

Može li ime deteta da se upiše na stranom pismu?

Član 344 Porodičnog zakona daje roditeljima pravo da se ime upiše i na maternjem jeziku i pismu jednog ili oba roditelja. Kako taj upis izgleda uz srpski oblik, traži da ti matičar pokaže pre potpisa.

Ima li stranac sa privremenim boravkom pravo na dečiji dodatak?

Član 26 Zakona o finansijskoj podršci porodici sa decom imenuje status stalno nastanjenog stranca, a ne privremeni boravak. Za stranca koji radi u Srbiji isti član pravo vezuje za međunarodni sporazum, pa odgovor zavisi od sporazuma sa državom čiji si državljanin.

Kako dete dobija pasoš svoje države?

Zahtev ide predstavništvu te države, po njenim pravilima, a srpski izvod iz matične knjige rođenih tu služi kao dokaz o rođenju i roditeljstvu. Koji prevod i koju overu traže, pitaj to predstavništvo.

Ovaj postupak se ne izgubi na jednom koraku, nego na datumu koji nestane između dva šaltera i dve države. Fascikla sa rokovnikom i dnevnikom predatih zahteva stoji među proizvodima.

Ovaj tekst je namenjen planiranju i organizaciji i nije medicinski savet. Za sve što se tiče zdravlja obrati se svom lekaru.