Beba rođena u inostranstvu: upis, državljanstvo i dodatak

Beba rođena u inostranstvu ne rešava se jednim zahtevom. Upis u matičnu knjigu rođenih, upis u evidenciju državljana i prijava prebivališta su odvojeni postupci, po tri različita zakona, i rokovi im se ne poklapaju. Najskuplja rečenica stoji u članu 25 Zakona o finansijskoj podršci porodici sa decom: roditeljski dodatak se ne može ostvariti ako roditelj koji podnosi zahtev i dete za koje se pravo ostvaruje u momentu podnošenja zahteva žive u inostranstvu.

Dalje piše kome se podnosi prijava, po čemu se određuje opština upisa, koje dete dobija državljanstvo bez ikakve prijave a koje tek posle nje, i šta se javlja po dolasku. Zadnji deo je za drugo pitanje iz iste pretrage, dete rođeno u drugom gradu u Srbiji. Kako to ide kad se rodi u mestu u kom i živiš, razloženo je uz prijavu bebe.

Koja tri postupka se ovde mešaju u jedan?

Portali ih obično spoje u jedan spisak papira. To su odvojeni predmeti, kod dva organa, sa potpuno različitim vremenskim merama.

Tabela nije redosled po važnosti nego po zavisnosti: upis rođenja ide prvi, jer iz njega izlazi izvod koji se kasnije prilaže.

Matične knjige o ličnom stanju naših državljana u inostranstvu vode diplomatsko-konzularna predstavništva, po članu 68 Zakona o matičnim knjigama, a koje se knjige vode u kom predstavništvu određuje ministar nadležan za spoljne poslove uz prethodnu saglasnost ministra za poslove uprave, pa to proveravaš kod predstavništva na čijem području živiš. Član 69 sužava krug: matična knjiga rođenih vodi se tamo za naše državljane stalno nastanjene u inostranstvu. Ako si na privremenom boravku, dete u tu knjigu po pravilu ne ulazi, osim u slučaju iz stava 4, kada ta država rođenje uopšte ne upisuje u svoje evidencije.

Gde se podnosi prijava za upis rođenja?

Član 76 pokriva sve što nije ušlo u knjige predstavništva: upisuje se u matične knjige koje se vode po ovom zakonu, a prijava ide preko predstavništva na čijem je području rođenje nastalo ili neposredno nadležnom organu u Srbiji. Ako Srbija tamo nema predstavništvo, prijava ide preko najbližeg. Upis se vrši na osnovu izvoda inostranog organa, ako međunarodnim ugovorom nije drukčije određeno, a ako se izvod ne može pribaviti, na osnovu odluke nadležnog suda.

Predstavništvo prijavu ne drži kod sebe: po istom članu prosleđuje je elektronski nadležnom organu, a bez odlaganja i poštom, uz izvod inostranog organa. Koja opština vodi taj upis, odlučuje član 77, i to po prebivalištu roditelja, nikad po tome gde je dete rođeno.

Zadnji red je stav 2 tog člana i rešava slučaj u kom su van Srbije rođeni i dete i oba roditelja. Član 45 dodaje šta u tu knjigu ulazi: pored mesta i opštine rođenja upisuje se i naziv države rođenja, pa država u kojoj se dete rodilo ostaje upisana. Vođenje matičnih knjiga član 6 poverava opštinama i gradovima, pa je šalter lokalni, koliko god rođenje bilo daleko.

Prijavu podnosi jedan od roditelja, u skladu sa propisima o državljanstvu, kako stoji u tački 38 Uputstva o vođenju matičnih knjiga. Ako neki podatak u stranom izvodu nedostaje, matičar ga utvrđuje po pravilima opšteg upravnog postupka.

Šta se uz strani izvod traži od overe i prevoda, u ovim aktima ne stoji, pa to pitaj predstavništvo pre nego što platiš bilo šta.

Kako se upisuje ime iz stranog izvoda?

Tačka 38 ima stav koji rešava najčešću zabunu. Ako lično ime deteta iz stranog izvoda nije određeno u skladu sa domaćim propisima o ličnom imenu, matičar će tražiti od roditelja da ga odrede po zakonu koji uređuje lično ime. Izjavu o tome roditelji mogu dati i pred predstavništvom, odmah pri podnošenju prijave, pa se jedan put ne mora praviti dvaput.

Pismo upisa uređuje tačka 15. Izvorni oblik ličnog imena upisuje se na osnovu izjave stranke ili prevoda ovlašćenog prevodioca, a gde latinično pismo nije u upotrebi, upis ide prema engleskoj ortografiji. Prezime deteta koje je naš državljanin, a određeno je po prezimenu roditelja stranca, upisuje se po pravilima srpskog jezika, a ispod njega istim oblikom i veličinom slova može i izvorni oblik.

Ko stiče državljanstvo bez prijave, a ko uz prijavu?

Zakon o državljanstvu Republike Srbije ovde deli decu na dve grupe, i razlika je u tome da li neko mora nešto da podnese.

Dve stvari se uz ovu tabelu lako preskoče. Tačka 2 člana 7 ne pomaže detetu rođenom van Srbije, jer traži rođenje na teritoriji Srbije. I ako je dete starije od 14 godina, za sticanje državljanstva po članu 9 potrebna je i njegova saglasnost.

Rok iz člana 9 nije kratak, ali jeste rok. Kome je prošao, član 10 ostavlja izlaz: lice starije od 18 godina rođeno u inostranstvu, sa jednim roditeljem našim državljaninom a drugim strancem, stiče državljanstvo poreklom ako do navršene 23. godine podnese zahtev za upis u evidenciju državljana. Papir kojim se taj upis posle dokazuje nije izvod, nego poseban dokument, razložen uz uverenje o državljanstvu za bebu.

Mogu li da tražim roditeljski dodatak iz inostranstva?

Ne dok ti i dete u momentu podnošenja zahteva živite u inostranstvu. To je izričito u članu 25 Zakona o finansijskoj podršci porodici sa decom i ne zavisi od toga gde je dete rođeno. Isti član postavlja još tri ograde, sve okrenute prema životu u Srbiji, ne prema mestu porođaja.

• Dete i deca prethodnog reda rođenja moraju biti vakcinisana po propisima iz oblasti zdravstvene zaštite Srbije. Utvrđuje se izjavom podnosioca i podacima iz evidencije o imunizaciji, i proverava jednom godišnje.
• Deca predškolskog uzrasta moraju živeti u Srbiji i pohađati pripremni predškolski program u sistemu Srbije.
• Deca osnovnoškolskog uzrasta moraju živeti u Srbiji i redovno pohađati nastavu u sistemu Srbije, a nadležni organ to proverava po službenoj dužnosti, najmanje jednom godišnje.

Majka koja je strani državljanin dodatak ne može ostvariti ako je u zemlji čiji je državljanin za to isto dete ostvarila isto ili slično pravo. Kada se porodica vrati i uslovi se poklope, zahtev ide redom opisanim uz podnošenje zahteva za roditeljski dodatak.

Na ovom putu se gube datumi i brojevi predmeta, ne prava. Fascikla Papirologija za bebu ima stranu „Prava koja moje mesto daje", praznu tabelu za pravo ili pomoć, obrazac, rok i da li je predato, i spisak za selidbu u prvoj godini sa četiri stavke.

Šta prijavljuješ kada se vratiš u Srbiju?

Zakon o prebivalištu i boravištu građana ima dva roka koja se retko spominju. Po članu 19, ko odlazi sa namerom da neprekidno boravi u inostranstvu duže od 90 dana dužan je da pre odlaska prijavi privremeni boravak, a ko je otišao na kraće pa boravak produžio, prijavljuje ga preko predstavništva. Povratak se prijavljuje u roku od 8 dana od dolaska u mesto prebivališta, a isti član traži prijavu i za maloletna lica koja putuju sa roditeljem. Za svaku od tih prijava izdaje se potvrda.

Prebivalište deteta je drugi predmet. Prijavu za maloletno lice podnosi roditelj, a ako roditelji nemaju istu adresu stanovanja, podnosi je jedan uz saglasnost drugog ili onaj koji roditeljsko pravo vrši samostalno, po članu 4. Rok iz člana 9 je 3 meseca od rođenja, odnosno 8 dana od nastanjenja na adresi, a uz prijavu za lice mlađe od 16 godina koje ličnu kartu ne poseduje prilaže se izvod iz matične knjige rođenih, po članu 10. Pošto se taj izvod prilaže, ovaj korak dolazi posle upisa rođenja, nikako pre njega; šta se nosi na šalter stoji uz prijavu prebivališta za bebu.

Dete ti se rodilo u drugom gradu u Srbiji?

Ovo je kraći odgovor nego što izgleda. Obavezu prijave član 47 Zakona o matičnim knjigama stavlja na samu bolnicu, koja je podnosi elektronski na propisanom obrascu, pa onda i poštom; izvod ti po izvršenom upisu dostavlja matičar. Rok od 15 dana iz člana 48 nije tvoj zadatak kad si rodila u bolnici. Dete se upisuje u matično područje u čijem je sastavu mesto rođenja, po članu 49, dakle u gradu u kom je porodilište, a ako je rođeno u prevoznom sredstvu na putu, po mestu gde se putovanje majke završilo.

Gradski novac ne prati porodilište nego prijavljeno prebivalište. U Novom Sadu to stoji u članu 3 Odluke o pravima na finansijsku podršku porodici sa decom: podnosilac mora imati prijavljeno prebivalište na teritoriji Grada, a za prvih pet prava iz člana 2 majka mora imati prebivalište ili boravište u Gradu u momentu rođenja deteta i neposredno brinuti o detetu. Taj član menjan je 2019 i 2022, a grad ne objavljuje prečišćen tekst, pa se lanac čita do zadnje izmene.

Dva prava iz te odluke jesu vezana za mesto rođenja, i to na dan: novogodišnji poklon po članu 7 ide majci za prvo dete rođeno u Novom Sadu 1. januara, a novčani poklon povodom Dana Grada po članu 8 za dete rođeno 1. februara u Novom Sadu. Svaki grad ima svoju odluku sa svojim uslovima, pa svoje čitaj u službenom listu tog grada.

Česta pitanja

Mora li dete rođeno u inostranstvu da se upiše u našu matičnu knjigu rođenih?

Bez tog upisa dete nema izvod iz naše matične knjige rođenih, a taj izvod se prilaže uz prijavu prebivališta i uz zahteve koji posle slede. Upis je zato prvi korak, bez obzira na to kada planiraš dolazak.

Šta ako je rok do 18. godine prošao?

Član 10 Zakona o državljanstvu Republike Srbije daje drugi prozor: zahtev za upis u evidenciju državljana do navršene 23. godine, pod uslovom da državljanstvo nije već stečeno po članu 9 stav 1.

Može li dete da ima i strano državljanstvo?

Da li i pod kojim uslovima dete dobija državljanstvo države rođenja ili drugog roditelja, uređuje ta država svojim propisima, a ne naš zakon. Pitaj njeno predstavništvo.

U kojoj opštini se dete upisuje ako oba roditelja živite u inostranstvu?

Odlučuje poslednje prebivalište roditelja u vreme rođenja deteta, po članu 77 Zakona o matičnim knjigama, a ne adresa na kojoj sada živite. Ako su i oba roditelja rođena van Srbije, pa se ni ta pravila ne mogu primeniti, stav 2 istog člana upis prebacuje na matično područje grada Beograda.

Najveća zamka ovde nije ni jedan od ovih članova nego to što sve ide poštom, preko dve države i bez sagovornika koji vidi ceo predmet. Zapiši datum i broj svakog predmeta koji si predala i svakog koji čekaš, u nešto što putuje sa tobom. Ako ti je odštampana forma draža od beležaka u telefonu, fascikle za prvu godinu stoje među proizvodima.

Ovaj tekst je namenjen planiranju i organizaciji i nije medicinski savet. Za sve što se tiče zdravlja obrati se svom lekaru.